Tagged: S Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 9:08 am on 2015/07/31 Permalink | Reply
    Tags: S   

    suge 

    suge (Wikimedia Commons, Termininja)

    iz. ZOOL. Ofidioen subordenako narrasti eskuamatuen izen arrunta. Gorputz luzexka dute, ez dute hankarik eta herrestaka ibiltzen dira. • burubiko suge. Anfisbenidoen familiako narrasti eskuamatuen izen arrunta. Gorputz zilindrikoa dute, ez daukate hankarik eta lur azpian bizi dira. || eskailera-suge. Elaphe scalaris. || eskulapioren suge. E. longgisima. || hegoaldeko suge leun. Coronella girondica. || iparraldeko suge leun. Coronella austriaca. || kriskitin-suge. Biperidoen familiako zenbait sugeren izen arrunta. Isatsaren muturrean kaskabiloaren antzeko soinua egiten duten adarkizko eraztun batzuk izaten dituzte. Odoleko zeluletan eragina duen eta arriskutsua gerta daitekeen pozoia dute. Amerikan bizi dira, Kanadako hegoaldea eta Argentina bitartean. || lurpeko suge. 20 cm inguruko burubiko sugea, Iberiar penintsulan eta Afrikako iparraldean bizi dena (Blanus cinereus). || Montpellierko suge. Malpolon monspessulanus. || suge berde-hori. Coluber viridiflavus. || suge biperakara. Natrix maura. || suge gorbatadun. N. natrix. || suge koral. Elapidoen familiako hainbat sugeren izen arrunta. Eraztun gorri, beltz eta zuriz jantzitako gorputza dute. Oso pozoitsuak dira eta Amerika eta Asian bizi dira.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (Zool.) serpiente; culebra
    fr serpent ; couleuvre
    en snake
    port serpente

    Entzun:

    Neurtu ez zezakeen une etengabe batez gizona suge erraldoiaren parean aurkitu zen, horma bezain geldo, paralesiatua. [Zeruetako erresuma, Itxaro Borda (Susa, 2005)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    udako suge (@zaldieroa)

     
  • Maite 10:39 am on 2015/07/28 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sabai 

    iz. 1. Gela, barrunbe, eraikin edo eraikuntza baten estalkiaren barneko aldea. 2. Ukuiluko goialdeko lastategi edo belartegia. 3. Ahosabaia. • sabel-sabai. ANAT. Ik. diafragma. • SABAIA EMAN. Eraikin bati estalkia jarri, teilatu eta sabaia biak bat direnean.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

        [teilatupeko solairua]: goitiko, ganbara Heg., goianengo Bizk., goitegi Bizk. g.e.
        [ganbara]: ganbara, mandio, ganer Ipar., mandiota g.e.
        [ahosabaia]: ahosabai, aho-ganga Ipar., aho-zeru g.e., ganga Ipar. zah.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es 1 iz. techo, tejado, techado, techumbre; [autoarena, bagoiarena] techo, cielo 2 iz. [lastategia, belartegia] pajar, granero, henil; desván, ático 3 iz. [ahosabaia] paladar, cielo de la boca 4 iz. terreno de forraje 5 iz. [ontzi batena] bombeo, comba, convexidad, panza
    fr 1 iz. plafond, toit 2 iz. [lastategia, belartegia] grenier [à foin, à paille] ; pailler 3 iz. [ahosabaia] palais
    en 1 iz. [barrukoa] ceiling; roof (kanpokoa) 2 iz. [lastategia, belartegia] hayloft 3 iz. [ahosabaia] palate, roof
    port 1 teto

    Entzun:

    Hiriaren kanpoko aldean zihoazen, La Madeleine herrian, Errepublikaren Etorbidean. Bidea lurperatuta dago zati batean, eta autobusa zubipera sartzean gertatu zen ezbeharra. Tunelak 2,6 metroko altuera du, eta autobusak, metro bat gehiagokoa. Ez zen kabitu. Abiaduraren indarraz, aurrera jarraitu zuen metro batzuetan, sabaia hautsita. Zubipean geratu zen.  [Inputatu egin dute autobus gidaria, arduragabekeriaz jokatu zuelakoan, Garikoitz Goikoetxea (Berria.eus, 2015-07-28)]

    sabai (Argazkia: repararyarreglar.com)

     
  • Maite 10:56 pm on 2015/06/24 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sorba 

    Orotariko Euskal Hiztegian: iz.

    “(Vc, Gc), montón de ciertas hierbas que se bendicen el día de San Juan y se queman cuando truena; lo que resta al cabo del año, es decir, la ‘sobra’ se quema la víspera de San Juan. Zinta-bedarra ta eriñotz latza izaten dira sorbakoak (V-m), las hierbas de ese montón suelen ser la espadaña y el laurel cerezo” A.

    Aldaera (Eibarko euskara): iz. sobra

    Gaztelaniaz: ramo de San Juan

    San Juan sorbia egitteko larrosia, lirixua, mielua, garixa, artua, berakatza eta kipulia erabiltzen genduazen. (Sorba, Eibarko euskara)

     

    sorba (Equipaxe de man)

     
  • Maite 7:20 pm on 2015/05/03 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sartalde 

    iz. Horizontean eguzkia sartzen den aldea; mendebaldea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian:

    sartalde (L, BN, S sg. Lh; Lar, Añ, H, Zam Voc), xartalde.

    1. Occidente, Oeste. “Occaso, occidente”, “occaso, poniente” Lar y Añ. Ála nóla oñaztura atratzen den iduzkialdetik eta ikusten den instante batean sartalderaño (Mt 24, 27). BOEanm 1328 (Ur, Ol, Or, IBk, IBe sartalde; Lç okzidente, Ip itzalgia, Ur (V) eguzkijaren sarrera, Hual sargu, Ker sartzalde). Guria egiteko tokiak egon bear du ifarraldearekin sartaldearen artean. It Dial 82 (Ur sartalde; Dv mendebal, Ip ekhitzalgia). Bederatzi legua, sort-aldetik sart-aldera. Izt C 24. Euskara Sartaldekoan, zeñean Deba-ibaitik Bizkaiaren atzenerañoko errienak eta zenbait Arabakoarenak ere sartzen diran. Aran SIgn 201. Sartaldeko luberrietan. Otag EE 1882c, 413. Sart-aldera nago esnetan ni begira. AB AmaE 391. Asi zan zerua illunduten sartaldetik, eguzkia sartuten zan aldetik. Echta Jos 79s. Sartaldeko egi gañean. Ag G 154. Lurraren sartaldeko beste elizak. Inza Azalp 27. Europako sartalde guztian. JMB ELG 29. Europaren sartaldean. Ib. 57. Ekhi-sorguan eta ekhi-sarguan, ots, Zegama aldean esan oi zanez Sortaldean eta Sartaldean. Or EG 1950 (11-12), 50. Sartaldeko lurretara edatu-bearrez Oregonera eldu ziranean. Etxde EG 1952 (1-2), 48. Goidelak ez direla izan Sartalderat etorri ziren lehen Indoeuroparrak. Mde Pr 213. Ondartza orren sartalderantz, izaro edo uarte naiko azia dogu. Erkiag Arran 11. Xartaldea buruz abiatu nundian. Herr 6-11-1965 (ap. DRA; la ref. es incorrecta). Tellamenditik begiraturik / arrizko mendi-katea, / sartaldetikan Arangio ta / Izpizte berriz bestea. AZink 184. Gipuzkoako Beterritik hasi eta sartalderunzkoak. MIH 104. En DFrec hay 37 ejs. de sartalde, todos ellos meridionales.

    v. tbn. Arr EE 1882c, 553. Etxeg ib. 561. Bv AsL 67. J.M. Tolosa EEs 1913, 208. EEs 1917, 135. Ir YKBiz 411. Zait Sof 136. Munita 50. Txill Let 24. Ibiñ Virgil 88.

    + sarralde, sar-alde. (Con eguzki). Eguzkien urteratik sartalderaño. Añ MisE 37. Eguzkiaren sartaldeko murru eta iru dorre bakarrak. Lard 546. Hedatuko zare iguzkiaren ilkhialdetik sarralderaino eta ipharretik hegoaraino. Dv Gen 28, 14 (Ur sartalde; Urt okzidente, Ol oxezki, Ker sartzalde, BiblE mendebalde). Ala eguzkiaren irteerako elizakoai nola sartaldekoak. Ur BulaG 529. Eguzkiaren sartaldeko urak. Arr EE 1885b, 472. Prefetura apostoliko berri bat, Ho-nan iguzki-sar-aldekoa deithuko dena. Prop 1906, 146. Eguzki-sortaldetik eta sartaldetik. Ir YKBiz 292. Basakeria eguzkiaren sartaldekoa dala ere entzun izan dugu. Or EG 1950 (11-12), 50.

    2. Ocaso. Zure aitaren zoriontasuna eta sosegua bere bizimodu genasiren sartaldean. “Ocaso”. Otag EE 1882c, 478. Nere zartzaro izoztuaren pozkida, nere bizitzaren sartaldea argitzen duen argi garbia. Ib. 583.

    Sinonimoak: iz.

    [mendebaldea]: mendebal, mendebal alde, mendebalde Heg., etzinalde g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. [puntu kardinala eta orientazioa] oeste, occidente, poniente, ocaso; (maiusk.) Occidente.
    fr iz. [puntu kardinala; orientazioa] ouest, occident, couchant; (maiusk.) Occident.
    en iz. [puntu kardinala; orientazioa] west; (maiusk.) the West
    port oeste, ocidente, poente, ocaso; Ocidente.

    EURIAK BUSTITAKO ILUNABARRAREN ANTZERA

    Intziri bakan baten alde

    eman nahi nuen bizitza

    nahiz eta ene deiadarra

    inork aditu nahi ez zuen.

     

    Hauts arteko parabolen baitan

    usteltzera kondenatu ninduten.

    Bata zuridunen labirintoan barrena

    noraezean ibili nintzen

    hamaika mendetan zehar,

    maratilarik gabeko ateak kolpatzen

    munduaren azken mugetara

    ailegatzen ziren pasilloetan galduta.

    Ibiltzearen poderioz

    ttipitu egin ziren ene oinak

    euriak bustitako ilunabarren antzera,

    faroletako argi laranjak bakarrik

    hurbilduz lekuko lanetan aritzera.

     

    Deserriko gutunekin

    egunek sartalderantz

    partitu beharra izan zuten,

    argazki horituetako irribarreak

    gure begiradetan odolusten

    ageri ziren bitartean.

    Ezer esan gabe alde egin zuten

    maiteen genituenekin,

    distantziaren berezko

    behelainotan desagertu ziren,

    istant minbera batean,

    gure bihotzeko arnasa guztiak.

     

    Hala ere noizean behin

    telefono seinaleak entzuten ditugu

    konplizitateak xuxurlatzen dizkigun

    argizariz jantzitako hitzetan.

    Mezu sekretuak jasotzen ditugu

    ametsen altzoan lokartzerakoan,

    gure begiak kausitzen direnean

    marraztu gabeko enkontruetan,

    irribarreek distantziatik

    izkiriatzen dituzten une horietan.

    [Tatuaia bat ene begietan, Txili Lauzirika (Susa Poesia, 2008)]

    sartalde (Matthew Paulson, FlickrCC)


     
  • Maite 8:40 am on 2015/04/06 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sama 

    iz. (B) Lepoa. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Bizk.

    [lepoa]: lepolepo-zintzur Ipar., idun Bizk.
    [eztarria]: eztarrizintzurkokor Ipar. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1)  cuellopescuezo (2) gargantafauces
    fr (1) cou ; gorge ; [zenbait animaliarena] encolure (2) gorgegosier
    en (1)  neck (2) throat
    port (1) pescoço (2) garganta

    Entzun:

     AMAREN AMETSA

    — Berarekin amets egiten dut —esan zidan

    ezpainetan irribarre batez.

     

    —Ez dizu tristurarik ematen?

     

    —Tristurarik? —erantzun zuen—,

    inondik inora ez. Zergatik?

     

    —Badira urte batzuk hil zela —esan nion—.

    Faltan igarriko duzu agian.

     

    —Bai, baina ezkondu ginenean

    bezain guapo agertzen zait:

    orduko ezpainak eta begirada hura…

     

    —Ondo, ama, baina esnatzean?

    zelan zaude esnatzean?

    negargurarik izaten duzu?

     

    —Ez. Amets horietan ondoan izaten dut,

    autoan gaude, auskalo nora bidean,

    zerua urdin eta zabala izaten da,

    eta ni ondo-ondoan jartzen natzaio,

    badakizu, maitemindu berriak bezala,

    laztandu egiten diot ile bihurria

    eta saman musukatzen dut luze-luze…

     

    ikaragarri ondo esnatzen naiz.

    [Spray, Paddy Rekalde (Susa poesia, 2011)]

     
  • Maite 6:25 pm on 2015/03/03 Permalink | Reply
    Tags: S   

    suilarda 

    suilarda (via Wikipedia > scullery room)

    iz. Sukaldearen ondoko gela txikia, sukalde eta mahaiaren arteko lan eta zerbitzu lagungarriak egiteko erabiltzen dena. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan, ‘sukalondo’)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    suilarda, sularda, zuilarda (A Apend). Recocina; alacena. “Zuillarda, alacena” A Apend. Suillardan dilingan dauden ziriko piltzarrak. Elsb LehE 109. Ekartzu bizar egitekoak. –Han ditutzu sullardan… aski duzu bizarra han berean egitea. Larz GH 1955, 32. Bainan artexkarik etzukeen arratsaldeko biak irian baizik, xutik sulardan jatean baizik. GH 1973, 148.

    Sinonimoak: iz. (Elhuyar Hiztegia)

    [sukalondoa] : sukalondo
    [arasa] : arasa, zapalda, ontzitegi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es recocina; alacena
    fr office; placard à provisions
    en scullery; cupboard (UK), closet (US)
    port copa; guarda-comida

    Entzun:

    Suilardan dilingan dauden ziriko piltzarrak. Elsb LehE 109. (Orotariko Euskal Hiztegia)

    suilardako mahainean
    nahiz berantarekin
    idazten genuenean
    arkatz-paperekin leku guztietan

    Haizeen meneko, Aguxtin Alkhate (Badok.info)

     
  • Maite 7:17 am on 2015/02/23 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sakote 

    iz. Luzaro jaso eta hotzean jan daitekeen haragikia (adib., urdaiazpikoa, hestebeteak eta helburu horrekin prestatutako jakiak).  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    sakote (G-bet, AN-gip ap. A), zakote (AN-gip ap. BU Arano).

    1.Fiambre, repuesto de comida que llevan los pastores al campo y los pescadores a la mar” A. “Porción de comestible que se lleva al monte” BU Arano.  Lege berriak ere badakarzkite berekin, biderako sakotearekin batean, bai ebakera eta bai joskera ere aldatuko dituztenak. MEIG VII 184 (podría corresponder a la 2.ª acepción).

    2. Zurrón. Sakote zarra / zintzilik artu, / eskuan berriz makilla, / ta ibartik zear, / mendian gora / ekin otsoaren billa. Jaukol Biozk 25.

    Sinonimoak: iz.
    [etxearen gainaldea] : terraza (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Labayru Ikastegia, 5000 Adorez, Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) comida que llevan los pastores al campo y los pescadores a la mar (Labayru); fiambre (repuesto de comida que se lleva al campo, a la mar, etc.) (5000) (2) macuto
    fr provisions
    en cold meat
    port frios

    Entzun:

    Sakote zaharra zintzilik hartu, eta mendian gora joan zen mendizalea.

    sakote (Irudia: todocolección.net)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel