Tagged: S Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Uxune Martinez 7:59 am on 2014/05/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sekula-belar 

    Hirusta gorria edo sekula-belar (Trifolium pratense) Trifolium generoko landarea da. Lorea arrosa bizia izaten da eta ekaina eta urria artean loratzen da. Belardietan ugari hazten den belar iraunkorra, zurtoin tentea eta 20-26 cm inguru luze duena. Hiru-kiribizto eta hirusta-belar izenez ere ezagutzen da. Hosto txiki biribilak eta berdeak, erdian orban zuri bat dutenak izaten ditu; lorea, berriz, lore txiki gorri edo arrosa koloreko askoz osatua. Berez Europan eta Asian hazten da, baina gaur ia mundu guztian dago zabalduta. Ganaduen elikaduran oso erabilia da.[2] (Wikipedia)

    Hitzari buruz…

    Oso preziatua zen “ganajatekoak” (ganadu jatekoak) lortzeko orduan. Etxean entzun izan dut gozoa zela belar hori eta aita pozik joaten zen belarretan sekula bedarra zegoen landetara.

    Garaikoa naiz eta Bizkaian asko entzun izan dut (sekule-bedarra). Bilbon ere antza: Bilbotarrez ari dira batzuk oraindik. Bilboko jatorrizko hizkera (Argia)

    Baina sekula-belarrak badu niretzat ere bestelako oroitzapen bat, bazen gozoa bai. Guk geuk ere, sekula-belarraren loratxo larrosak kendu egiten genituen eta loreari itsatsita zegoen alde hori ahoan sartu eta xurgatu egiten genuen “azukrea” ateratzeko; zerbait gozoa zuen, eta azukrea zuela esaten genuen.

    Orotariko Euskal Hiztegian

    SEKULA-BELAR (-bedar V). Ref.: A; Etxba Eib; Elexp Berg. Trébol. Soloetan bere bai, arako gari, arto, arbi, sekula-bedar eta beste oi-diranak. Alt EEs 1917, 44. Irusta edo sekulabedar-lorea luzatu ta arteztzen danean, euria (V). A EY IV 203. Besakada bat sekule-bedar be itxi eutsan alboan. Bilbao IpuiB 117.

    Sinonimoak: iz.
    [sekula-belar]: hirusta-gorri (Elhuyar Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar, Labayru Ikastegia eta Word Reference hiztegiak):

    es trébol común, trébol de prado, trébol rojo
    fr trèfle rouge
    en red clover
    port trevo vermelho

    Entzun:

    Irusta edo sekulabedar-lorea luzatu ta arteztzen danean, euria (V). A EY IV 203.

    sekula-belar (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 7:59 am on 2014/04/08 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soslai 

    1. iz. Albotik ikusten den aldea, bereziki aurpegi-aldea. 2. adb. Zeiharka. Zeren eguerdian goitik behera artez eta arratsaldean saihetsetik soslai ematen baitu. • SOSLAI IBILI. Sigi-saga ibili. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    adond. g.e. [saiheska] : alboka, aldamenka, saiheska, trebes, trebesean, trebeska, zeharka, zeharretara, albokera Bizk., lapranean Bizk., trabes Bizk., bazterka g.e., eslai g.e., zehar zah.

    iz. [profila] : profil, perfil Heg.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) adb. de soslayo, de costado, de canto (2) iz. perfil, costado
    fr (1) adb. de biais, obliquement (2) iz. profil, côté
    en (1) adb. sideways (2) iz. profile
    port (1) de soslaio, trocando as pernas (2) perfil, costado

    Entzun:

    Euskaldunen soslaian «aldaketa erradikala» gertatu dela azaldu du Baztarrikak. Batetik, gaztetu egin dira: 20 urtez azpikoetan, %70etik gora euskaldunak dira —1981ean ez ziren %20ra heltzen—. Gazte gehienentzat, ordea, euskara ez da lehen hizkuntza, eskolan ikasia baizik: euskal hiztunen %42 dira euskaldun berriak, baina 30 urtetik beherakoetan %58ra igotzen da kopurua. [Etxeko gotorlekua, auzitan, Maite Asensio (berria.info, 2014-04-08)]

    soslai (FlickrCC, Frank Kovalchek)

    soslai (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:26 am on 2014/03/05 Permalink | Reply
    Tags: S   

    sirats 

    iz. (Ipar.) 1. Zortea, patua. Sirats gaiztoa erori duk etxe horretara. 2. Asmoa. Sirats gaiztoa dik horrek. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak: iz. Zub.
    [zoria] : asturu, ezinbeste, fortuna, halabehar, zori, patu Heg., adu Bizk., adur Gip., ezinbertze L-BN-N
    [atsegina] : atsegin, gustu beh., nahikida g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) (Z) placer (2) (Z) suerte, destino (3) (Z) intención
    fr (1) plaisir (2) sort, destin (3) intention
    en (1) pleasure, enjoyment (2) fate (3) intention
    port (1) prazer (2) sina, destino (3) intenção, propósito

    Entzun:

    Sirats handiarekin joango naiz kontzertu horretara zurekin.

    Sirats gaiztoa erori duk etxe horretara. (Elhuyar Hiztegia)

    Sirats gaiztoa dik horrek  (Elhuyar Hiztegia)

    sirats (Gaurko Hitza, CC)

     
  • Maite 7:20 pm on 2014/02/16 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soilgune 

    iz. 1. Ilerik ez duen larruazaleko zatia. 2. Basoan edo beste edozein landare-sailetan, zuhaitzik edo landarerik gabeko gunea. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

     
  • Maite 6:17 pm on 2014/02/06 Permalink | Reply
    Tags: S   

    samurtu 

    1. du ad. Gogorra den jakiren bat samur bihurtu. Oilagor hilberriak samurtzen utzi. 2. da/du ad. Maitasunezko edo bihozberatasunezko sentimenak hartu; hunkitu. 3. da/du ad. (Ipar.) Haserretu. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Sinonimoak:  ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)
    [beratu] : beratu, bigundu, guritu, leundu, umatu Ipar., uxtertu Ipar., beraztu Ipar./Naf., mardotu Zub., labaindu Bizk. g.e.
    [haserretu] : Ipar., beltzuri egin, haserretu, jauzi, koleratu, kopetilundu, mokotu, muturtu, muzindu, zapuztu, inkoniatu Ipar., koskatu Ipar., muskertu Ipar., beltzuritu g.e., despitatu zah., hiratu zah., irritu Bizk. g.e. 

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) [jakiak] ablandar(se), reblandecer(se) (2) [hunkitu] ablandar(se), enternecer(se), conmover(se) (3) [haserretu] (Ipar.) enfadar(se), encolerizar(se)
    fr (1) [jakiak] (s’)attendrir, (se) ramollir (2) [hunkitu] (s’)émouvoir, (s’)attendrir (3) [haserretu] (Ipar.) (se) fâcher, (s’)indigner
    en (1) [jakiak] to soften (2) [hunkitu] to soften, to move, to touch
    port (1) [jakiak] abrandar-se, amolecer, abrandar-se (2) [hunkitu] enternecer-se, comover-se (3) [haserretu] aborrecer-se, chatearse, encolerizar-se, enfurecer-se

    Entzun:

    Oldarraldia samurtu nahian [Oldarraldia samurtu nahian, Berria.info, 2014-02-05]

    Eta, nola diren gauzak, bihotza oraindik ere samurtu egiten dit gogoratzeak. [Gorde nazazu lurpean, Ramon Saizarbitoria (Erein, 2000)] (Ereduzko Prosa Gaur)

    Arrainik ez ordea pertoletan! Berehala asmatu zukeen noren jokoa zitekeen! Hala ere, ez ziren samurtu bi auzoak, baizik istorio horretaz solasak ibili zituzten, batez ere elgarren artean ontsa irri egiteko. [Luzaiden gaindi, Angel Aintziburu / Jean Baptiste Etxarren (Elkarlanean, 2002) ] (Ereduzko Prosa Gaur)

    samurtu (FlickrCC, Renée S. Suen)

    samurtu (FlickrCC, Ferminius)

     
    • Maite 9:36 am on 2014/02/07 Permalink

  • Maite 8:31 am on 2014/01/15 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soska 

    iz. zentimoz zentimo. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Elhuyar Hiztegia:

    sos hitzaren azpisarrera da.  sos: iz. 1. (herr.) Dirua. Sosik gabe geratu naiz. 2. Antzinako moneta, garai batean bost zentimoko balioa zuena. 3. Diru xehea.  (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    soska (AN, L, BN, S ap. A).

    Soska biltzen dire liberak, las pesetas se recogen a sueldos (a perras chicas)” A. Elizak biltzen ditu soska miliunak. Hb Egia 103. (SP). (Con reduplicación). Soska soska biltzen da franka. O Pr 671. Soska soska bazterrerat emanik zauzkaten diru guziak. HU Zez 46. Zenbeit ehun lau liberako eta soska-soska bildu dirua baizik ezpaginu, goseak hil litzaguzke laster gure langile gaizoak. Eskual 10-1-1908, 1.

    Sinonimoak: iz.
    [soska] : zentimoka, zentimoz zentimo

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es céntimo a céntimo
    en cent to cent
    port cêntimo a cêntimo, centavo a centavo

    Entzun: 

    Soska-soska, langile jendeak armairu zokoetan zituenak aterarazi ziren. Mila eta bostehun milioi libera batu ziren. Bankarrot jo zen arte.  [Ubidea bete zabor, Iñigo Aranbarri (Larrepetit, 2014-01-12)] (Berria.info)

    soska (Wikimedia Commons)

     
  • Maite 8:26 am on 2014/01/09 Permalink | Reply
    Tags: S   

    soletutsik 

    adb. Oinetakorik gabe, galtzerdi hutsean. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    “(V-ger), en soletos, sin calzado, con solas las medias. Soletutsik bazabiltzaz, oiñetako beroa egingo jatzu ta jantzizuz oiñetakoak (V-ger), si anda usted en soletos se le calentará el pie, y póngase el calzado” A.

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es sin calzado, solo con las medias
    fr sans chaussure
    en without shoes, wearing only socks/stockings
    port sem calçado, só com meia-calça

    Entzun: 

    Simon soletutsik eta burutsik eta maukutsik ondo pozik ebillen ostatuko iatokian, ormetan dingilizka egozan oillagor, erbi ta eper pintauak ikusten. [Ipuiñak, Resurrección Maria de Azkue (La Gran Enciclopedia Vasca, 1968)]

    soletutsik (FlickrCC, Tonymadrid Photography)

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel