Gaurko hitza

Recent Updates Page 220 Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

• 

  Maite 11:55 pm on 2017/12/21 Permalink | Reply
  Tags: E ( 387 )   

  eutsi 

  dio ad. 1. Helduta, oratuta eduki. Zezenari adarretatik irmo eutsiz. 2. Dagokion edo nahi den egoeran, mugitu, erori, galdu edo suntsitu gabe, iraunarazi. Malkarretako lurrari arbolak eusten dio. Gal zorian zegoen hizkuntzari eutsi nahia. 3. Erasoari etsi gabe aurre egin. Bi orduz eutsi zieten zalduneriaren karga etengabeei. Eutsi mutilok! 4. (B) Bata bestearen ondoan, elkarri atxikita. Kaleko etxeak bata besteari deutsela daude. • EUTSI GOIARI. Animoa emateko erabiltzen diren hitzak. || NEGARRARI, BARREARI,… EUTSI. Negar, barre,… egiteko gogoa izanda, ez egiten ahalegindu. || NORK BERE HARIARI EUTSI. Nor bere aldera aritu.

  izond. Zekena. Behartsuentzat emankorra, etxekoentzat eutsia. (Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa)

  Sinonimoak: ad.
  [sostengatu] gorde, irozo, mantendu, sostengatu, atxiki Ipar., entretenitu Ipar., mantenatu Ipar., sustengatu Ipar.
  [jasan] eraman, igaro, iragan, iraun, irozo, jasan, pasatu, egon Ipar., garraiatu Ipar., pairatu Ipar., eroan Bizk./Zub., nozitu Gip., igaran Zub., egari jas., aguantatu Heg. beh., bati egin Ipar. zah., padezitu Heg. zah., igurtzi Zub. zah.
  eutsi izond.
  [zekena] diruzale, zeken, zikoitz, zimur, zingor, soskari Ipar., xuhur adkor., dirukoi g.e., esku-labur g.e., ondasunzale g.e., zurkaitz g.e., zinkor Ipar. g.e., abarizios Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

  Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar Hiztegia):

  es ad. (1) sujetar, agarrar (2) sujetar, sostener, mantener, aguantar (3) aguantar, soportar, hacer frente (4) contener, aguantar (5) aferrarse a, agarrarse a; [esandakoa] mantener (6) pegado, -a, uno junto a otro, uno sujetando al otro ; izond. tacaño, -a, rácano, -a, avaro, -a
  fr (1) saisir, prendre (2) soutenir, maintenir, supporter (3) supporter, faire face (4) contenir (5) s’accrocher, maintenir
  en (1) to seize, to grab, to take (2) to hold, to support (3) to withstand, to resist, to stand up to (4) to suppress, to hold back

  

  eutsi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

   

  Reply

  Required fields are marked *

  Izena *

  E-posta *

  Webgunea

  Gorde nire izena, emaila eta webgunea bilatzaile honetan komentatzen dudan hurrengorako.

  Δ

• 

  Maite 10:20 pm on 2017/12/20 Permalink | Reply
  Tags: G ( 266 )   

  gogaldu 

  ad. Gogoeta egin. 

  Sinonimoak: ad. g.e.

      [gogoan erabili]: buruan erabili, gogoan erabili, gogoeta egin, gogoetatu, gogoratu, hausnar egin, hausnartu, meditatu, oldoztu, pentsatu, mamurtu Bizk., gogartu zah., kontsideratu zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

  Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

  es du ad. pensar, considerar, meditar
  fr penser, considérer, réfléchir, méditer
  en to think, to meditate, to reflect, to ponder
  port pensar, considerar, meditar

  Hartu arnasa sakon eta gogaldu.

  

  gogaldu (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

   
• 

  Maite 11:58 pm on 2017/12/19 Permalink | Reply
  Tags: L ( 239 )   

  largo 

  adj. Ipar. Zabala, lasaia. Sorbaldaz arras largoa. (Hiztegi Batua)

  Orotariko Euskal Hiztegian

  largo (S ap. Lrq; Urt, Ht VocGr, Arch VocGr, VocBN, Gèze, Dv, H).

  1. Amplio, ancho; extenso. “Large” Ht VocGr, Arch VocGr, VocBN, Gèze y Dv (podría tbn. significar ‘generoso’). “Amplius” Urt II 65. “Capacissimus, […] largoena, […] largoa”, “capacior, […] largoagoa, zabalágoa” Ib. IV 164. “Ample” Ht VocGr 326. “Large, étendu en largeur” H. Ezen bortha largoa eta bide zabala da perdizionetara irioiten duena. Lç Mt 7, 13 (He, TB, Ip largo; Ur (V y G), Dv, IBe zabal, Ker, IBk haundi). Mundu largoan bizitu diren gizon guztiak. EZ Man I 62. Lekhu handi zabal eta largo batetara. Tt Onsa (ed. RIEV 1909), 165. Ala zabala eta largoa bai da […] Ifernurat gidatzen duen bidea. Brtc 140. Bere erresuma largoan. Gy 67. Hirur alasetako abre largoaren soiñean. Ib. 124. Kasola largo bat. ECocin 33. Arropa largo ortan. Bordel 171. Sorbaldez arras largoa. Elsb Fram 124.

  (Con medidas). Atherbe hau hogoi eta hamar urrhats luze da, hamar urrhats largo eta bertze hainbertze gora. Laph 41. Kapera bat hogoi eta hamar metra luze eta zortzi largo dena. Prop 1876-77, 42. Etxe txipi bat, hameka metra lüze eta laur metra eta erdi largo. Ip Hil 137s. v. tbn. Elsb Fram 77.

  2. Laxo, relajado. Epel eta largo batzuk konfesatzeko. SP Imit IV 10, 4 (Ch laxo eta ansikabe, Mst laxü eta xede gabe, Ol epel ta zirrilda). Zeren hain agudo zaren gauza largoetara eta haragiaren plazeretara. Ib. 7, 2. Gure aztura largoak. SP Phil 226 (He 227 laxokeriek). Kofesor largoak, penitenzia arinik baizen emaiten ez dutenak. CatLav 301 (V 149). Ez sekulan ibil kofesor largo, errexki absolbitzen dutenen bilha. Dh 59. v. tbn. Brtc 57.

  Desvergonzado, demasiado suelto, osado. Ahoa largo eta mihia libro. SP Imit I 10, 2 (Ch haiñ gaizki mihia begiratzen, Mst ezaxolatüki). Ez xoilki deliberatuko dut ez largo izaitera haren ofensatzera. SP Phil 117 (He 120 goardian egotea hura ez ofensatzeko).

  Libre. Hura egiazko alagrantzian eta bihotzeko plazer larguan ezta izanen. “Neque in corde suo dilatabitur”. Mst III 9, 2 (SP bihotzeko libertate, Ch sosegu, Ol bere baitan zabaldu).

  Abierto, franco. Erraiten diozula bihotz ideki eta largo batez zer bekhatu egin dukezun. SP Phil 160 (He 162 largoki).

  3. (S ap. A; SP, Ht VocGr, T-L). Generoso. “Large, liberal” SP. “Liberal” Ht VocGr 379. “Generoso, fig., largo” A. “Large, généreux” T-L. Grazia bihotzbera da, trebe eta largo guziekin. SP Imit III 54, 4 (Ch liberal, Ol erkidezale). Zure largo eta hun izate müga gabiak. Mst III 8, 3 (Ch jenerostasun, Ol esku-zabal). Gordea zadukan bere xede gaixtoa; eta fede largo eta zabal bat erakutsten zuen kanporat. Lg II 129. Ikusliarren eretzeko ezinago largo zen. Const 28.

  4. (Urt I 64), largu (V-ger ap. A). Abundante. Konsolio largorik eneganik ükhen. Mst III 12, 5 (SP konsolazione geiagorik).

  Sinonimoak: izond. Ipar.

      [zabala]: hedatsu, zabal, tokitsu g.e., xabal Ipar. adkor., anple Ipar. beh., zabalkote Heg. beh.

      [lasaia]: bare, ezti, eztitsu, geldi, gozo, lasai, malats, naretsu, trankil, eme Ipar., jabal Ipar., laxo Ipar., ole Ipar., astitsu Bizk., nasai Bizk., basi Naf., anple Zub., goxo adkor., baretsu jas., nare jas., dultze zah.

      [eskuzabala]: emankor, esku-luze, eskuzabal, liberal zah.

  Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

  es (1) izond. (Ipar.) amplio, -a, ancho, -a (2) izond. (Ipar.) generoso, -a
  fr (1) ample, large (2) généreux
  en (1) wide, broad (2) generous

  Nola ekarri ordea hitzetara, gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa! [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

  

  largo (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

   
• 

  Maite 11:07 pm on 2017/12/18 Permalink | Reply
  Tags: B ( 476 )   

  berdotz 

  adj. 1 adj. Pertsonez mintzatuz, ezusteko bategatik, hotzagatik edo edateagatik zurbildu dena, edo berez zurbila dena. 2 adj. Eguraldiaz mintzatuz, hotza eta euritsua. Ekarriko zuela, alegia, apirilean eguraldi berdotza eta hotza. 3 adj. Fruituez-eta mintzatuz, berdea, heldugabea. Sagarra berdotza dago. (Hiztegi Batua)

  Orotariko Euskal Hiztegian

  berdotz (Lar).

  1. “Cosa a medio asar” Lar. Cf. berdoldu.

  2. (VocB), berdox (G ap. A), berdotxa (G ap. A). Verdoso. “Verduzco” A. v. berdats. Lau arri labain berdotzez. Zendoia 181.

  Pálido, cetrino (referido a personas). “Berdotz (Gc), verduzco. Se dice hablando de personas” A. Jaungoikoaren amorioaren sugar bizietan alañ irazekia, non berez berdotz eta gaxokorra zalarik, biotza sututzen zion amorioaren indarrez sua bezela argitsu sarritan ikusten zan. Arr Bearg 260. Izatez serioa, kolorez berdotza, lepo-motza, gorputz igarka. Zendoia 95.

  (V-gip), berdotx (V-gip). “Berdotx, berdótxa daó, está muy verde (la manzana); berdótza, (la cosa) sin madurar” Iz ArOñ. Leenago berdotz utzi ditugun gari-soroak ezin ditugu aaztu; arto-loreetarako burutu eta elduak bait dira. Zendoia 193.

  3. +berdots (AN-gip). (Tiempo) desapacible, lluvioso. “Egualdi berdotsa da (txarra) (AN-gip)” Gte Erd 85. Urtaldiz, giro berdotza dala, / lan onek zenbat amorru! “Verduzco”. Or Eus 296.

  4. “Berdotza (G), medio achispado” Aizk app.

  Sinonimoak (Adorez Sinonimoen Hiztegia)

  [zurbila]: zurbil.
  [heldugabea]: berde, heldugabe

  Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar hiztegia, Orotariko Euskal Hiztegia eta Word Reference):

  es izond. (1)  (referido a personas) pálido, -a, cetrino (2)  (referido a personas) izond. achispado, -a; alegre, algo ebrio (3) (Tiempo) desapacible, lluvioso (4) (Fruta) verde, sin madurar
  fr izond. (1)  (referido a personas) pâle, olivâtre, jaunâtre (2)  (referido a personas) izond. éméché (3) (Tiempo) éméché, pluvieux  (4) (Fruta) pas mûr loc, vert
  en izond. (1) (referido a personas) pallid, pale (2) (referido a personas) izond. drunk, intoxicated, inebriated (3) (Tiempo) inclement, rainy (4) (Fruta) green, unripe
  port izond. (1)  (referido a personas) pálido(a), azeitonado(a) (2)  (referido a personas) izond. alegre, algo ébrio(a), embriagado(a) (3) (Tiempo) adj desagradável, desaprazível (4) (Fruta) verde, sem madurar

  Nola ekarri ordea hitzetara, gaindegian nik lizar hotsa atera ordu behorrek behetik egiten zuten irrintziak bihotzondoan eragiten zidan birbirrekoa! [Trapuan pupua, Patziku Perurena (Erein, 2001)] (Ereduzko Prosa Gaur)

  

  berdotz (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

   
• 

  Maite 10:04 pm on 2017/12/17 Permalink | Reply
  Tags: E ( 387 )   

  erkin 

  adj.  Ahula. Ik. kaden. Gizona berez da argala eta erkina. Mami gutxikoa eta erkina. Sustraian gaitza duen landarea beti izango da erkina, lur onean egon arren. Gogoa ahul eta erkin. (Hiztegi Batua)

  Orotariko Euskal Hiztegian

  1 erkin (V, G; Mg PAbVoc, Añ, H), erkein (V-ple), erki (G-to-bet), irkin (V-gip). Ref.: A (erkin, erkein, erki); Etxba Eib; Iz ArOñ (írkiñ), Als.

  Débil (sentidos prop. y fig.). “Alicaído”, “débil”, “delicado” Añ. “Desmalazado, flacucho” A. “Desmedrado, flaco; (fig.), débil, inconstante” Etxba Eib. Duvoisin dice encontrarlo en Etcheberri de Ziburu, y cita Eliç 112: bista dezaken arima billuz eta erkhina; lo que se lee en realidad en esta pág. es <eikhiña>, sin duda errata por zikhiña, tal como aparece corregido en la ed. de 1666 (135); cf. Arren gure arima / Bekhatuez zikhiña (ib. 267). v. ahul, makal.

  Tr. Se encuentra en autores vizcaínos desde principios del s. XIX; entre los guipuzcoanos, aunque aparece ya en Jauregui, se documenta sobre todo en textos del s. XX, con mayor frecuencia en su segunda mitad. En DFrec hay 2 ejs.

  Argal, erkin ta itxuratik irtenda. Mg CC 219. Gauza ez batzuk, argal, erkin, aise apur batek oeraten ditubala. Mg PAb 59. Aumarik erkin, kaden edo argalena. Astar II 245. Gatxa daukan landaria beti izango da erkina. fB Ic III 348. Ene arima argal, erkin, kadenak. Añ EL2 172. Emengo gauza erkin txar kaltarkitsuen ondoren. Jauregui 236. Izatia ain erkin ta argala esetsi eta tentazinoietan. Ur MarIl 85. Leor ta itxasoz ezarri arren / Sare ez erkiñak. AB AmaE 40. Azaz ganeti erkinak / gaisoak ta ordiak. Azc PB 333. Mamin gitxikoa ta erkiña. Ag Kr 11. Landare erkiña. Ayerb EEs 1916, 33. Altsu naiz erkin, atzeak esango du zer naizen. A Ardi 92. Beste erkiñaren aldian gixon-itxurea yaukok beñipein. Kk Ab I 35. Neure lan au erkin eta txatarregia izango ez ete-dan. Eguzk LEItz 13. Txiro, erkiñak deritzaizkigun iyekiak. Y 1933, 2. Gari-izpi erkin batzuk. Munita 146. Gogoa aul eta erkin (flojo) billakatzen du. Etxde JJ 210. Bere gogo argal, erkin eta kadenak. Zait Plat 60. Erkiña ta sinplista [ideia]. Vill Jaink 42. Berez erkiña ta gaizpera. Gazt MusIx 60. Ire bizi erkin ori. NEtx LBB 252. Biki bat kentzean, bakar ori / geratu leike erkiña… Zendoia 163. v. tbn. Itz Azald 6. ForuAB 107. Enb 36. Erkiag Arran 118.

  (V-ger ap. A Apend), erken (V-ger ap. A Apend), irkin (V-ger ap. A Apend). Melancólico.

  2 erkin (R; Dv (R)), erki (Dv (R-vid)). Ref.: A; ContR 518; Iz R 306; EAEL 252.

  1. (Aux. intrans.). Salir. “Érkin ádi xokáltetik, sal de la cocina” Iz R 306. “Euri egin gáian eguzkia érkin ziá (R-uzt), después que llovió, salió el sol” Ib. 394. v. ilki. Erkin zen bein kolako erinzale bat eritra. Hual Mt 13, 3. Iguzkia erkitiari. Ib. 13, 6. Etsetik erkitian. CatR 17. Erkin zitzabein otso bat. Mdg 169.

  D. Arturo erkin ledin diputao. Mdg 136.

  2. (Aux. trans.). Sacar. “(R; Bon), sacar y también salir” A. “Érkin zan sútik eltxánoa (R-uzt), saca del fuego […]” Iz R 394. “Érkin zan izórrotik (R-is), sácalo de raíz” Ib. 403. Erkiten ziolarik ezpata. Hual Mt 26, 51. Erkin zaun nabaja gaztiari. Mdg 125s.

  Anitxek bizia erkiten dei makila getarik, ebaki eta saltan. Mdg 131.

  3 erkin (B). Ref.: A; Izeta BHizt.

  1. De parto, con dolores de parto. “Ardi ori erkin dago” A. “Beia erkin dago. Baitugu bizpairu erkin” Izeta BHizt. v. erkale.  Hiru egun hartan erkin zagon emazte gaixo bat. Ardoy SFran 165. Ardi bat bi bildotxekin, / […] urruntxago bida erkin. Xa Odol 99.

  2. erkina (H; -kh- VocBN -> Dv, H). (Sust.). “Erkhiña, état des femelles quadrupèdes prises de souffrances annonçant la délivrance prochaine” VocBN. Horra nun mandoa hasten den sekulako erkiña-urkumietan eta eroririk lurrerat han tarrataka ehaiten lau hatzez. Intzaurreta Herr “Laminak” (ap. DRA).

  4 erkin. “(V-arr), dedo índice” A.

  5 erkin. “(?), lomo o grosor de pan, libro, colchón, etc.” A.

  6 erkin. “Arazo” A Apend (que no indica fuente ni a cual de los significados de arazo se refiere).

  Sinonimoak:izond. Ipar.

      [ahula]: ahul, argal, maiskar, makal, maskal, mehe, mengel, enul Ipar., erpil Ipar., flako Ipar., malet Ipar., mendre Ipar., kaden Bizk., meko Bizk., herbal Ipar./Naf., aloxo g.e., gelbera g.e., magalo g.e., debil Heg. beh., enkel Ipar. g.e., entoil Ipar. g.e., flux Ipar. g.e., hozkil Bizk. g.e., makar Bizk. g.e., txakil Bizk. g.e., gelge Gip. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

  Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

  es izond. (batez ere B) débil, delicado, -a
  fr izond. chétif, -ive ; faible
  en izond. weak; fragile, delicate
  port izond. (batez ere B) fraco, a; delicado, -a

  Orain neure burua aurkitzen dut erkin, zaurgarri, hauskor. [Labartzari agur, Txillardegi] (Ereduzko Prosa Gaur)

  

  erkin (Argazkia: eitb.eus)

   
• 

  Maite 9:57 pm on 2017/12/16 Permalink | Reply
  Tags: A ( 569 )   

  argizagi 

  iz. 1 iz. Zeruan, batez ere gauaz, begi hutsez nahiz tresnaren batez ikus daitekeen gorputz oro, bereziki distiratsu ikusten dena. Ik. astro. Eguzki, Ilargi eta beste argizagiak. Haren bisaiak izarniatzen zuen argizagi batek bezala. Ilargia, gaueko argizagi nagusia. 2 iz. Zub. eta BNaf. Ilargia.(Hiztegi Batua)

  Sinonimoak: iz.
  [argizagi] : astro (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

  Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

  es (1) iz. astro (2) iz. (Z) luna (3) iz. Ik. argizari
  fr iz. lune ; étoile brillante ; astre
  en iz. star
  port (1) iz. astro (2) iz. (Z) lua

  Haren bisaiak izarniatzen zuen argizagi batek bezala.  (Hiztegi Batua)

  

  argizagi (Gaurko hitza, Domeinu Publikoa)

   
• 

  Maite 7:34 pm on 2017/12/15 Permalink | Reply
  Tags: U ( 112 )   

  ume-maite 

  adj. Umezalea.
  

  Orotariko Euskal Hiztegian

  UME-MAITE. Amante de los niños, aficionado a los niños. “Umemaitea (V-gip, G-azp), haurkina da (BN-arb)” Gte Erd 192. v. UME-LAZTAN.

  Sinonimoak: adj.
  [ume-maite] : adj. haurzale, umezale (Elhuyar Hiztegia)

  Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

  es izond. niñero, -a
  fr qui apprécie les enfants
  en fond of children adj
  port adj menineiro(a)

  Aita ume-maitia zan. (Xebastian Lizaso)