Tagged: M Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Maite 10:52 pm on 2021/04/06 Permalink | Reply
    Tags: M   

    maitazarre 

    iz. Jas. Maitasuna. Euskal Herriarenganako eta, bereziki, Nafarroarenganako maitazarrea izan zuen gidari bere jarduera politikoan.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    maitazarre. (H (+ -th-)), maitasarre (A, que cita a O), maitatzarre, maitesarre (T-L) Amor. “Dilection- T-L. La forma maitasarre que Azkue atribuye a Oihenart es en realidad (según el sistema ortográfico de éste) -zarre. Nik, supertuz, / badut gertuz / maitazarre zugana. O Po 3. Alako sukar ta maitasarre goria. Ol Imit IV 14, 2 (SP amorio, Mst amurio, Pi maitasun). Gizasemien biotzetan alkarganako maitasarre edo. karidadea biztu. Eguzk GizAuz 189. Zugana anpatu arte euskal-maitazarre! SMitx Aranz 36. Yaubek Berak aiekiko maitasarrez ta adeiberaz yarein, eraiki ta eraman ditu. Ol Is 63, 9 (Dv maithakunde). Eta oiñetan auspez, oro maitasar. Gea “Iturria” (ap. DRA). Gure maitasarreak eta bearkiak eskatzen dutenez. Amez Hamlet 22. Gurasoa semearengana baño maitatzarre itzaltsuagoz. Or in Zait Plat 154. Maitasarrea deutsa mutil oneri. Erkiag BatB 182. Apari pozgarri maitasarrean. Gazt MusIx 187. Aren maitasarrea orduoro geitzen zait. Ibiñ Virgil 64.

    Sinonimoak: iz. jas.

    [maitasuna]: askonahi, maitasun, maitatze, nahitasun, amodio Ipar., askogura Bizk., onerizko jas., amore g.e., maitakuntza g.e., maitantza g.e., onerizte zah., oniritzi zah., maitagune Ipar. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. amor, cariño, afecto
    fr iz. amour, affection
    en iz. love, affection
    port iz. amor, carinho

    Testuinguruan

    Ez zen hari musu ematera ausartu, ez baitzekien, ez berarengan, ez harengan, musu batek zer iratzarriko ote lukeen: maitazarrea ala haserrea. [Denbora galduaren bila I. Swann-etik, Marcel Proust / Joxe Austin Arrieta (Alberdania-Elkar, 2010]

     
  • Maite 9:41 pm on 2021/03/04 Permalink | Reply
    Tags: M   

    murko 

    iz. Pitxerraren antzeko ontzia, batez ere apaingarri gisa erabiltzen dena. Sevres-ko murkoa. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    murko. v. 1 mulko.

    murko.

    I. (Sust.). (V-ger-ple-arr-oroz-gip, G; Lar Sup , Aq 569 (G), Añ, Hb, H (V, G)), murku (V-gip), morko (V-gip; H). Ref.: A ; Urkia EEs 1930, 9; Iz ArOñ (morko); Elex Berg2 . “Jarro” Lar Sup. “Cangilón, botijón” Aq 569. “Jarra” Añ. “Landan ura gorde ta erateko lurrezko ontzi txikia” Urkia EEs 1930, 9. “Botijo” Elexp Berg2. v. burko. . Dindika murkoa betatu doa. RS 94. (v. tbn. 191) Morko andi batzuek bete erazi zituen urez. Mg CC 196. Eta onetarako [olioa] ifintzen da lurrean lur konketan edo lur murkoetan. It Dial 106 (Ur lur murko; Dv korkoil, Ip lürrezko butilla). Musturdun morko edo murko biribil lurrezkoagaitik. A Ezale 1897, 167a. Sulla, morko ta beste urontzi batzuek. Ag G 15. Sevresko murkua. “El jarrón de Sèvres” . Laux AB 31. Murku zar arkapeko, arkapeko murku zar. (V-gip) A EY III 365 (trabalenguas). An urrean egoan morko zabal batean eskuak busti zituan. Erkiag BatB 95 (v. tbn. 104).
    v. tbn. Otx 112. Gand Elorri 211. Etxde Egan 1961 (1-3), 95. (msOch 319, Izt 36v), morko (V-ger-m ap. A). “Jarro desportillado” msOch 319. “Vasija grosera, jarra desportillada” A. “(V-ple), orinal, vaso de noche” A.

    I I (Adj.).

    1. morko. Desportillado, (vasija) deteriorada. Lurrezko pitxar morko ta leiarrezko edanontzi batzuk. Ag Kr 19. Kazuelatxoan intxaur-saltzea, / txarro morkuan txunpletin. “Aita San Migel” (ap. DRA).

    2. (V-ger-ple-arr-oroz ap. A), morko (V-ger-m ap. A). “Persona grosera” A. || MURKO EGON. “Murku dao, está de morro (enfadado)” Iz ArOñ.

    Sinonimoak: iz.

    [suila]: edarra, pegar, suil, ferreta Ipar., txanbil g.e., txantxil g.e., lusuil Gip. g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. vasija, cántaro, jarra
    fr iz. récipient, pichet, cruche
    en iz. vessel, pitcher, jug
    port iz. vaso, jarro

    Testuinguruan

    Ming dinastiako murko baten truke 1,22 milioi euro ordaindu dute Londresko Bonhams enkante etxean. [Berria, 2009-05-16, «Murko txinatar bat 1,22 milioi eurotan erosi dute» [Kultura]]

    Murko dago! #gaurkohitza

     
  • Maite 10:41 pm on 2021/02/07 Permalink | Reply
    Tags: M   

    menostu 

    ad. Gutxietsi

    Orotariko Euskal Hiztegian

    menostu. (G-azp), menustu (V-gip), belustu (V-gip). Ref.: A (aie); Gketx Loiola; Iz ArOñ y Elexp Berg (menustu). “Deteriorarse. (De aplicación, diría que exclusiva, a la ropa)” Gketx Loiola. “Disminuirse una cosa, ajarse (una ropa) con el uso. Belústu, belúsketan, ponerse deslucidas para presentar, v. gr., las manzanas con los magullamientos, etc.” Iz ArOñ. “Perder la calidad, venir a menos. Menustu dok pa eskastu eitten danian. Edozer gauza, erropia, personia, pareta bat, ero edozer gauza” Elexp Berg. Desmerecer. “Nai duzun bezin gizon ona da; bainan tanta laket duelakotz menosten da: ajea du edanera (B), […] por lo que le gusta el vino desmerece: tiene vicio a beber” A (s.v. aie).

    Sinonimoak: iz.

    [menostu]: gutxietsi

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. [arropa, fruta] deteriorar(se), ajar(se), perder la calidad, venir a menos (2) da/du ad. [pertsona] deteriorar(se); envejecer(se) (3)  du ad. desestimar, menospreciar, subestimar; relegar, postergar
    fr iz. (1) se détériorer, s’estomper, devenir moins (2) (se) détériorer; vieillir (3) rejeter, rabaisser, sous-estimer; reléguer, reporter
    en iz. (1) deteriorate, fade, come to less (2) deteriorate; grow old (3) dismiss, belittle, underestimate; relegate, postpone
    port iz. (1) deteriorar (se), perder qualidade (2) deteriorar-se; envelhecer (3) rejeitar, menosprezar, subestimar; relegar, adiar

    Testuinguruan

    Hizkuntza menostu orok ikusgarri izan behar du biziberritzeko. [Euskal Encodings proiektuarentzat da Interneteko Argia Saria, argia.eus (2021-02-04)]

     
  • Maite 11:12 pm on 2021/02/06 Permalink | Reply
    Tags: M   

    melatu 

    ad. melatu, mela, melatzen 1 du ad. Fruituez mintzatuz, azukretan prestatu. 2 da/du ad. Fruitu batzuez mintzatuz, eguzkitan idortu. 3 da/du ad. Blai egin. Ik. mela-mela egin. Melatuta gelditu ginen lasterketa ikusten. 4 (Partizipio burutua izenondo gisa). Fruitu melatuak. Piku melatua baino ximurragoa. Mahats melatuak: mahaspasak. Haizea hezurretaraino sartzen ari zitzaion arropa melatuetan barna. || mela-mela egin da/du ad. Erabat busti, blai egin. Mela-mela eginda etorri da umea eskolatik. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    1 melatu.

    (Urt, Lh), meilatu (S? ap. A; Lecl, Dv, H; mella- Ht VocGr, Lar). (Aux. intrans.). Ocuparse de; meterse en. “Carere rebus urbanis, […] hiriko egitekoetan ez sartu, ez nahasi, ez melatu” Urt IV 246. “Emprender” Lar. “Entreprendre, se mêler de” Lh. Bat bedera mela bedi duen ofizioaz / eta giristiño dena prestu izatekoaz. EZ Man I 3. Hark bezanbat hik eztakik, kontentadi heureaz / eta elizakoak bere mela beite arteaz. Ib. 33. Gobernatzen baitire desordenatuki deus ez eginez, bainan melatuz egokikitzen ez zaiotenaz. TB 2 Thess 3, 11 (He hei behatzen ez zaizten gauzetan sartzen direnak). Atso bat ere melatu saltsa huntan zauku sartu / aspaldiko ofizioa trakaseria du. AstLas 70.

    2 melatu.

    1. (BN-mix ap. Lh ). “1.º mûrir (pomme)” ; 2. º confire (fruits, etc.)” Lh. malatu (Foix). (Part. en función de adj.). “Confit, malatü. Arhan malatia, phiko malatia” Foix. Cf. VocNav: “Meláu, dícese del fruto resequido […]. Llaman meladico al higo medio seco (Cáseda)”. v. merlatu. Egizue dekozionea piko melatuz arnoarekin batean. Mong 591. Iko melauak. A BGuzur 115. Mahats melatuz jorikako pudding tinki bat. JE Ber 28. Kamineteko ahan-malatiak nurk jan tü? GaztAlm 1934, 112. (ap. DRA) Bihotza piko melatua bezala idortzen zaio. Othoizlari 1962, 434.

    2. (V-arr-gip, G-azp). Ref.: Iz ArOñ y Elexp Berg (melau); Gte Erd 175.
    Empapar(se), calar(se). “Mojarse” Garate Cont RIEV 1935, 351. “Melauta gelditu giñan karreria ikusten” Elexp Berg. “Melauta dago (V-arr), melauta etorri da (V-arr), oillo melaua bezela etorri da (G-azp)” Gte Erd 175. v. bustipelatu, pelatu. Ala biarrez, ondo melatuta, baña atara zan [ibaitik] . SM Zirik 135. “Se utiliza, por poner un ejemplo, cuando se remojan unos pimientos rojos hasta que quedan completamente blandos (V-gip)” Oregi (comunicación personal).

    3. (V-gip). Emborracharse. “Aura domekero melauta ibiltzen da” Elexp Berg.

    4. (V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg ). (Uso sust.). “Se dice del remojón. Arrate egunian artu genduan melau ederra arrasalde erdixan eiñ eban zaparradiakin” Etxba Eib. “Kriston melatua artu giñuan Urbixatik Arantzazura bittartian” Elexp Berg.

    MELA-MELA EGIN (V-gip ap. Elexp Berg ), MELATUMELATU EGIN (V-gip ap. Etxba Eib ). a) Calar(se), empapar(se). “Melau melau eiñda eldu gara txabola batera, izan dan zaparradiagaz” Etxba Eib. “Mela-mela eindda etorri da umia eskolatik” Elexp Berg. Jausi zan […] masia eiten euazen askara. […] atara eben irabolikaz mela-mela einda. SM Zirik 75. b) Emborracharse. “Illuntzeko zortziretarako mela-mela eindda zeuan” Elexp Berg.

    Sinonimoak: ad. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    [konfitatu]: konfitatu    

    [blai egin]: Bizk. basi-basi egin, basitu, blai egin, blai-blai egin, busti, mela-mela egin, pelatu Ipar., urtatu Ipar., tximu egin Gip., pelakatu g.e., txipatu , zipa egin , txipa egin

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) da/du ad. (Ipar.) [fruituak] madurar (2) da/du ad. [fruituak] secar(se) al sol (3) da/du ad. [almibarretan egosi] almibarar (4) da/du ad. (B) mojar(se); empapar(se)
    fr (1) da/du ad. [fruituak] mûrir (2)  da/du ad. [fruituak] dessécher ; confire (3)  da/du ad. [almibarretan egosi] baigner dans du sirop
    en (1)  da/du ad. [fruituak] to ripen (2) da/du ad. [fruituak] to dry (3) da/du ad. [almibarretan egosi] to preserve in syrup
    port (1) da/du ad. (Ipar.) [fruituak] madurar (2) da/du ad. [fruituak] caramelizar (4) da/du ad. (B) molhar-se; ficar ensopado

    Testuinguruan

    Ustezko paradoxa ez da horren paradoxikoa. [Europako mugetan barrena, Edorta Jimenez (Txalaparta, 2000)]

     
  • Maite 10:37 pm on 2021/01/24 Permalink | Reply
    Tags: M   

    musuketa 

    iz. g.er. Musuak ematea.  (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    musuketa.

    1. Besuqueo. Limurkeriz eta musuketaz aurrak gaizki ezitzen ari aiz. Etxde JJ 99. Lizunkerizko musuketan eta limurketan. Ib. 122.

    2.Quantité de baisers” Lh (que cita a Harriet, aunque no lo encontramos en éste). 3. (Adv.). “En quête de baisers” Lh.

    Sinonimoak: iz.

    [musukatzea]: musukatze, musukeria g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. beso, besuqueo
    fr iz. baiser ; bisou, bise (fam.); bécotage, baisers langoureux
    en iz. kiss; kissing, (colloquial) smooching
    port iz. beijo

    Testuinguruan

    Musua baino musuketa izan da, begirada luzeekin tartetua. [4×4 operazioa, Xabier Amuriza (Lanku, 2013). Egungo Testuen Corpusa]

     
  • Maite 8:06 pm on 2021/01/18 Permalink | Reply
    Tags: M   

    metatu 

    da/du ad. metatu, meta/metatu, metatzen || Metan jarri, pilatu. Enborrak metatu. Hemengo eta hango aberastasunak bildu eta metatzen. Jendea metatu zen ene ingurura. Ez dakizkidan gauzak elkarren gainka metatuko baldin balira. Gorrotoa metatzen ari baita bihotzetan. (Hiztegi Batua)

    Sinonimoak: ad.

    [pilatu]: bildu, mordoxkatu, opildu, pilatu, txondortu, moltsotu Bizk., mondoinatu Lap., atetu Zub., mordotu g.e., montoitu zah., errekaitatu Ipar. zah. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es (1) du ad. amontonar, apilar, apiñar (2) du ad. acumular (3) du ad. [energiaz] almacenar
    fr du ad. entasser, empiler, accumuler, emmagasiner
    en (1)  du ad. [pilatu] to pile up (2) du ad. [gorde] to accumulate
    port (1) empilhar, empilhar, amontoar (2) du ad. acumular

    Testuinguruan

    Bailarako herrietako positibo metatuetan aldaketa batzuk egon dira. [24 positibo hauteman dituzte asteburuan Debagoienean, Uxue Igarza (goiena.eus, 2021-01-18)]

     
  • Maite 11:27 pm on 2021/01/14 Permalink | Reply
    Tags: M   

    murriztaile 

    adj. Murrizten duena. Politika ekonomiko murriztailea. Adierazpen askatasuna mugatzeko hartutako neurri murriztailea. (Hiztegi Batua)

    Orotariko Euskal Hiztegian

    murriztaile. v. murritzaile.

    murritzaile.

    1. (H), murriztaile (L ap. A ; Dv), murriztale (B ap. A ). Esquilador; podador. “Tondeur” Dv. “Hesi murritzailea, tondeur de haies” H. “Podador” A. Bere ardien murritzailleengana. Urt Gen 38, 12 (Ur, Ol motzalle, Dv moztaile).

    2. (Urt I 255, H), murritzale (H). Despojador. “Adventor […], daberna hantatzaillea, dafaill murritzaillea” Urt. “Seme alfer eta iokhari, etxearen murritzaile, […] dépouilleur d’une maison. Iokhari ohoin eta murritzalea, […]” H.

    3. (H), murritzale (H). (El)que recorta, disminuye. “Etzaitezela izan nekhatzaileen sarien murritzaile” H. MURRITXAILE, MURRITXALE (H), MURRIXZAILE (H) (Formas con palat. expr.). “Ahariak behiak baino phentze murritxale handiagoak dira, les moutons sont plus grands tondeurs de prairies que les vaches” H.

    Sinonimoak: iz.

    [murritzailea]: murritzaile g.e. (UZEIren Sinonimoen Hiztegia)

    Beste hizkuntza batzuetan (Elhuyar eta Word Reference hiztegiak):

    es iz. absolución
    fr iz. (Ipar.) cahier
    en iz. (Ipar.) notebook
    port iz. caderno

    Testuinguruan

    Neurri murriztaileagoak iragarri ditu Frantziako Gobernuak, eta gutxienez bi astez mantenduko ditu. [Etxeratze agindua 18:00etan ezarriko dute Ipar Euskal Herrian, Oihana Teyseyre Koskarat – Paulo Ostolaza (Berria.eus, 2020-01-14)]

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel